7/14/2020

Construír a síntese

O mapa que deixan as pasadas eleccións galegas abren un horizonte no que, se se acerta, a política partidaria dos vindeiros anos pode consistir na confrontación de dous grandes proxectos antagónicos para o país: o do PPdG e o do BNG.

Tendo isto en conta, cabe preguntarse sen complexos se o soberanismo galego pode aprender algo do seu adversario, o PPdG. Ao meu entender, entre o que se pode aprender dese partido e da súa base social habería que destacar, cando menos, o seguinte:

1. Do partido pódese aprender a súa capacidade para aglutinar diversas sensibilidades sen que por iso renxan as costuras, mesmo en tempos de alta polarización ideolóxica no seu espazo, e sen que isto impida aos seus dirixentes marcar algúns obxectivos e cumprilos.
2. Da súa base social pódese aprender a súa disciplina e madurez á hora de diferenciar o importante do accesorio. Algo que se reflicte tanto no trato de ti a ti, sen elitismo, coa sociedade como no seu comportamento electoral en cada comicio.

É posible que no BNG actual xa se estean aplicando esas ensinanzas sen que isto fose produto (ou si?) dun plan consciente por parte da súa dirección e base? Lendo os comentarios nas redes sociais e os artigos que se van publicando semella que algo disto hai.

Por unha banda, algunha xente destaca no BNG o discurso claro no que ten que ver con temas que poderían ser polémicos (crítica ao Réxime do 78 e á monarquía, apoio á autodeterminación e ao independentismo catalán, solidariedade internacionalista con Venezuela, nacionalización de empresas, o famoso “obrigado” de N. Rego…). Pola outra, algunha xente destaca o cariz pragmático, transversal e amable da figura de Ana Pontón e as reminiscencias ao tempo de Anxo Quintana.

No que toca ao orgánico, pódese atribuír a fortaleza do BNG ao seu carácter de partido (ou fronte) á vella usanza: con militancia comprometida, con capilaridade social en todo o país, con articulación sindical etc. Pola outra, cabe sinalar a renovación xeracional da dirección, a gran mudanza na comunicación política e como a fronte se adaptou aos tempos nos que vivimos caracterizados pola primacía do individuo; de aí o recurso á primeira persoa nas intervencións de Ana Pontón, os xestos relacionados coa intimidade, a biografía e a personalidade da candidata nos vídeos electorais..., así como a comparecencia, noutros materiais de campaña, non do "pobo abstracto" senón de persoas concretas de carne e óso con experiencias particulares.

Ademais disto, o que engadiu complexidade e densidade ao discurso do BNG, penso, foi a confluencia neste gran movemento de aglutinación de forzas de cinco elementos diferenciados, complementarios e chamados, se hai sentidiño, a seguir dando froitos:
1. A moi boa imaxe do liderado de Ana Pontón e a súa condición de muller nun tempo que é o das mulleres.
2. O inxente traballo militante, resistente e altamente ideoloxizado da base máis comprometida que estivo ás duras e ás maduras.
3. A suma sen máis dogmas que o de apelar á responsabilidade para evitar erros pasados, de elementos doutros espazos. Co aproveitamento do capital político de Alexandra Fernández coma mellor exemplo.
4. A complicidade da maior parte do tecido galeguista/nacionalista non necesariamente militante: medios de comunicación, asociacións, individuos...
5. A apertura a e promesa de integración de toda unha nova corrente de simpatía protagonizada por persoas moi novas, urbás, desprexuízadas e pragmáticas como o son os tempos nos que estamos, pero moi golpeadas polas crises capitalistas. 

Antonio Gramsci foi un dos autores máis citados nos últimos anos. Case que sempre para reflectir sobre a súa categoría de Hexemonía pero menos para reparar noutro dos seus grandes achados: a gran estabilidade que presentan os réximes políticos nos Estados “maduros” e a necesidade de abordar esa estabilidade a través dunha Guerra de Posicións de longo alcance.

É posible pensar na Hexemonía e na Guerra de Posicións de longo prazo combinando o elemento político radical (no sentido de ir á raíz dos problemas) co pragmatismo e a ausencia de xestos grandilocuentes e estériles? É posible combinar a coherencia e o traballo autoorganizativo a nivel molecular do movemento popular coa finezza maquiaveliá necesaria na acción institucional e na comunicación política? Ese ben pode ser o reto para o BNG e para a súa base social nestes próximos catro anos: atopar o xeito de non renunciar a nada. Construír a síntese virtuosa. 

Porque, probablemente, hoxe ser radical e pragmático non só é posible, é necesario.

5/09/2020

Austeridade democrática

Artigo escrito orixinalmente para a edición en papel do Novas da Galiza.


Xa desde Platón, a elite desprezou a intervención política das masas alegando que naquelas dominaba a paixón sobre a razón. A incapacidade da chusma ante a complexidade do mundo máis a súa pulsión polo inmediato, está detrás da idea tecnocrática e do caixón de xastre populista.
Nos anos 90 do s. XX, Christopher Lasch deulle a volta á ecuación: as elites son as que ameazan a democracia debido ao seu illamento, á súa corrupción moral e ao seu desdén pola sorte dos máis. A financiarización é a base material que permite a separación entre elite e pobo. A contribución minguante do mundo do traballo ao PIB dá a medida do prescindibles que son os traballadores no presente.
A expansión global do Covid19 —e a recesión que anuncia— volve poñer no centro a concepción da sociedade coma un todo. Os danos que causará o virus son tan grandes que as elites que fan demasiada gala da podredume moral sinalada por Lasch (Trump, Bolsonaro, Abascal etc.) aparecen coma aberrantes.
Pero quere isto dicir que o mundo pospandemia será un lugar mellor para os pobos da Terra? Non o parece. Problemas como o da crise climática intensificaranse e nada indica que as elites vaian renunciar ao seu programa separador manipulando ás masas a través do sálvese quen poida, do baleiramento das democracias liberais, do uso do Estado como Leviatán biopolítico e da recuperación de ideas como a renda básica entendida coma caridade para a xestión do malestar da poboación sobrante en tempos de robotización.
No contexto do fracaso da revolución socialista mundial que anunciara a irrupción das masas en 1917, Gramsci considerou o fordismo coma un xeito de «revolución pasiva». A categoría de «revolución pasiva» ten para o sardo o significado de revolución feita desde arriba, de gatopardismo para sobrevoar as épocas de perigo para o statu quo. Coas ideas de Wallerstein e Arrighi sobre os ciclos de hexemonía mundial en mente, a expansión do fordismo que integraría ás masas traballadoras occidentais no sistema, constitúe a expresión económica dos tempos álxidos da hexemonía dos USA. O período posterior, definido polo There Is No Alternative, é, paradoxalmente, o da decadencia desa hexemonía e o do auxe doutras potencias aspirantes a ser novos hexemóns (China).
Agora ben, será capaz o capitalismo de mutar nalgo que permita unha nova «revolución pasiva»? A priori, dado que o modelo financeiro está tecnicamente morto e que a crise enerxética imposta polos límites físicos do planeta non parece permitir unha nova época dourada de capitalismo baseado na economía material, en que poderá reinventarse este sistema? Algúns pensan no Green New Deal como nova revolución pasiva, pero se partimos da hipótese provisional de que o capitalismo é incapaz de funcionar sen destruír a natureza gravemente, non caberá esperar, máis ben, unha profundización da separación das elites que as poña a salvo das consecuencias do cambio climático?
Fronte isto, as masas deberían irrumpir de novo cun programa encamiñado a salvarse a si mesmas e, o que é o mesmo, a salvar o metabolismo do planeta Terra. O Green New Deal responderá realmente ao que na teoría promete se as masas encarnan unha nova idea de desenvolvemento baseado na desglobalización da produción, no reparto do traballo e na reformulación do necesario e o accesorio; un programa guiado, en suma, pola idea formulada hai ben anos polo último Enrico Berlinguer: a austeridade democrática.