4/23/2018

Arredor de «O canteiro de Sebil»



O documental «O canteiro de Sebil» achéganos á figura de Xoán Xesús González, alguén non moi coñecido —ou cando menos non tanto como outros persoeiros dos anos trinta— que aunou, lembrando moito ao irlandés James Connolly, a tradición republicano-socialista co nacionalismo galego.

O de Cuntis non encaixaba no perfil de intelectual de clase media habitual no galeguismo. Trátabase dalguén de extracción popular, preocupado por autoformarse intelectualmente ata conseguir exercer como avogado. Un activista político que experimentou ben cedo —cando no Congreso de Monforte de 1931 o Partido Socialista no que militaba se posiciona en contra do proceso autonomista— a incomprensión da esquerda española polo movemento de liberación nacional galego. 

Sendo canteiro de profesión, Xoán Xesús sabía que na Galicia do seu tempo non habería xustiza social sen contar cos labregos e labregas e, contra todo mecanicismo urbanizante, entendía á aldea non como lugar "atrasado" senón coma un espazo de liberdade onde o Estado estaba ausente.

Malia introducirnos de xeito ameno e eficaz neste personaxe que remataría —coma tantos outros— asasinado polo fascismo, o mellor do Canteiro de Sebil, penso eu, non é o contido nin a feitura final do produto. O mellor do Canteiro de Sebil é que hai concordancia entre as arelas últimas do personaxe glosado e a forma en que esta pequena biografía chega ata nós.

E é que a realización do documental pódese considerar coma un episodio máis de autoorganización galega. A curta é froito do encontro dun grupo de amigos e amigas que deciden traballar en mancomún arredor do medio de comunicación O Quinteiro para sacar adiante un produto audiovisual sobre un veciño da súa comarca. Esta coherencia entre o que se conta e o xeito en que se conta é, ao meu ver, o maior valor de «O canteiro de Sebil».

Así mesmo, é o que permite que as ideas de Xoán Xesús González non aparezan tratadas coma ecos afastados e conservados en formol, psicofonías susceptibles de seren estudadas coa frialdade e distancia coa que un entomólogo estuda os insectos, senón que a propia creación do documental, o xeito en que este foi concebido e realizado é, en si mesmo, unha posta en práctica das ideas do biografado.

Esta capacidade de actualizar e proxectar cara ao futuro as ideas do protagonista, esta posta en práctica no presente da filosofía dos antigos traballos comunais  é, sen dúbida, o maior valor deste recomendable vídeo.

4/04/2018

Do constitucionalismo antidemocrático

Este texto escribiuse orixinalmente para o Galiza Livre. 

«O constitucionalismo —di Gerardo Pisarello a propósito dun seu libro titulado Un largo Termidor. La ofensiva del constitucionalismo antidemocrático (Trotta, 2011)— é un xeito de organizar o poder. Pensar que deba estar necesariamente ao servizo da democracia é un erro.»

A apelación ao par Constitución / Democracia é unha constante na España postransición. Así, en tempos daquela pioneira Gran Coalición —deseñada moito antes de que o termo adquirise a familiaridade actual— entre Mayor Oreja e Redondo Terreros para gobernar o País Vasco e balizar o campo do posible politicamente en todo o estado a través da segregación entre Constitucionalistas e Non-constitucionalistas, os primeiros hanse apropiar do termo Democracia uníndoo, de xeito indefectible, a un texto constitucional concreto e froito dun tempo e dun lugar específicos como é a Constitución de 1978.  Un tempo e un lugar —o da España que, a diferenza doutros estados como Italia ou Portugal, non experimentou o intre de ruptura antifascista— que non semellaba o máis propicio para a elaboración dunha auténtica constitución democrática.

Unha das expresións máis lúcidas daquela mobilización polimórfica e ambigua que foi o 15M, consistiu en superar o valado que constrenxía o debate político español e reclamar, sen circunloquios, a necesidade dunha "Democracia real xa". Ese é o contexto en que certa intelligentsia cultural española comeza a falar criticamente da Cultura da Transición e é tamén o contexto en que emerxe o partido Podemos cun discurso pretendidamente antiréxime e antipartidos do réxime (incluíndo, entendíase, aos pitufos rosmóns do PCE).

Apagadas xa as chamas daquel 15M máis lúcido e contestatario, neste Termidor en que Podemos canaliza aquela enerxía de novo cara ao redil da domesticadora cultura consensual da Transición, vemos como a gran pugna política volve consistir —desta volta a causa do movemento republicano e independentista catalán— na definición de cal deba ser a relación que se estableza entre a Constitución do 78 e a Democracia.

Dada a ausencia de violencia en Catalunya, a identificación do par Constitución do 78 / Democracia é moito máis complicada que nos tempos de Oreja e Terreros. Porén, como sinala Andrés de Francisco, «a primeira estratexia de control da tradición republicana é constitucionalista [...] o poder xudicial foi adoito refuxio dos selected few e un freo aos intentos de reforma constitucional prodemocrática» (Francisco, 2010: 88). O que nos indica o porqué de que hoxe sexa o poder xudicial o encargado de actuar coma dique de contención de calquera corrente democratizadora existente na sociedade.

A cegueira por parte da esquerda española para percibir —neste repregamento xudicial do réxime— a importancia da fenda que está a abrir Catalunya entre o binomio Constitucionalismo / Democracia é un erro histórico que, dado o carácter irreformable do punto de vista democrático do texto constitucional español (Pérez Royo dixit) a esquerda española acabará pagando nas súas propias carnes.